Elon Musk tố OpenAI 'lừa đảo' để trở thành gã khổng lồ 500 tỷ USD

Vụ kiện với mức đòi bồi thường lên tới 134 tỷ USD giữa Elon Musk và OpenAI không còn là một tranh chấp thương mại thông thường, mà đã trở thành phiên tòa định hình tương lai của ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo. Những trang nhật ký nội bộ được tiết lộ đã vẽ nên một câu chuyện phức tạp về lời hứa, sự phản bội và cuộc tranh giành quyền lực tối cao trong thung lũng Silicon.

Cuộc chiến pháp lý đỉnh cao này đang làm rung chuyển làng công nghệ toàn cầu, khi hai bên tham gia đều là những gương mặt quyền lực nhất: một bên là tỷ phú giàu nhất thế giới với khối tài sản 700 tỷ USD, và bên kia là công ty AI được định giá tới 500 tỷ USD với sự hậu thuẫn của tập đoàn Microsoft. Kết quả của vụ kiện sẽ không chỉ quyết định số phận của hàng trăm tỷ đô la, mà còn đặt ra câu hỏi căn bản về việc liệu các công ty công nghệ có thể tự do thay đổi sứ mệnh ban đầu của mình hay không.

Con số 134 tỷ USD và lập luận pháp lý đầy tham vọng

Yêu cầu bồi thường từ 79 đến 134 tỷ USD mà Elon Musk đưa ra cho OpenAI và Microsoft thực sự là một con số khổng lồ, ngay cả với tiêu chuẩn của thung lũng Silicon. Cơ sở pháp lý cho con số này nằm ở báo cáo định giá của chuyên gia kinh tế tài chính C. Paul Wazzan, người có chuyên môn trong việc đánh giá thiệt hại trong các vụ kiện thương mại phức tạp.

Theo phân tích của Wazzan, khoản đóng góp ban đầu của Musk vào OpenAI - ước tính khoảng 38 triệu USD tài trợ hạt giống vào năm 2015, cùng với những hỗ trợ về tuyển dụng, chiến lược và uy tín cá nhân - đã trở thành nền tảng không thể thiếu cho sự hình thành và phát triển ban đầu của công ty. Báo cáo này định lượng những đóng góp đó thành giá trị cụ thể, từ đó tính toán phần lợi nhuận “bất chính” mà OpenAI và Microsoft đã thu được. Cụ thể, OpenAI được ước tính hưởng lợi từ 65,5 đến 109,4 tỷ USD, còn Microsoft - với việc sở hữu khoảng 27% cổ phần OpenAI - nhận được từ 13,3 đến 25,1 tỷ USD lợi nhuận tương ứng.

Lập luận pháp lý của Musk xoay quanh khái niệm “disgorgement” - tức yêu cầu hoàn trả lợi nhuận bất chính, thay vì chỉ đơn thuần đòi bồi thường thiệt hại. Đội ngũ pháp lý của Musk cho rằng, nếu coi ông như một nhà đầu tư khởi nghiệp sớm vào OpenAI, thì mức hoàn vốn tiềm năng phải lên tới 3.500 lần số vốn ban đầu, dựa trên định giá hiện tại của OpenAI là khoảng 500 tỷ USD.

Điều đáng chú ý là bản thân Musk đang sở hữu khối tài sản cá nhân khoảng 700 tỷ USD, khiến ông trở thành người giàu nhất thế giới theo xếp hạng của Forbes. Chính vì vậy, đội ngũ pháp lý của ông nhấn mạnh rằng động cơ của vụ kiện không xuất phát từ nhu cầu tài chính cá nhân, mà là để bảo vệ một nguyên tắc quan trọng: sứ mệnh ban đầu của OpenAI là phát triển AI vì lợi ích công chúng, không phải vì mục tiêu thương mại.

Nhật ký Brockman: Bằng chứng “chết người”

Trái tim của vụ kiện nằm ở những tài liệu nội bộ được phát hiện trong quá trình tố tụng, đặc biệt là các ghi chép cá nhân năm 2017 của Greg Brockman - đồng sáng lập và Chủ tịch OpenAI. Những ghi chép này đã được Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers trích dẫn trong phán quyết bác bỏ đề nghị bác đơn kiện của OpenAI, trở thành bằng chứng quan trọng nhất cho lập luận của Musk.

Trong một đoạn ghi chú đặc biệt quan trọng vào tháng 9/2017, Brockman viết: “Đây là cơ hội duy nhất để thoát khỏi Elon. Ông ấy có phải là 'người lãnh đạo vinh quang' mà tôi chọn không? Chúng ta thực sự có cơ hội làm điều này thành công. Về tài chính, điều gì sẽ đưa tôi đến 1 tỷ USD?”. Những dòng này không chỉ cho thấy ý định loại bỏ ảnh hưởng của Musk mà còn tiết lộ động cơ tài chính cá nhân của một trong những nhà lãnh đạo then chốt của OpenAI.

Sau cuộc họp với Musk vào ngày 6/11/2017, Brockman ghi lại những suy nghĩ sâu sắc hơn: “Kết luận là chúng tôi thực sự muốn b-corp (mô hình doanh nghiệp vì lợi ích cộng đồng có lợi nhuận). Thành thật mà nói, chúng tôi cũng muốn quay lại làm việc, nhưng không rõ cách để đến đó”. Ông bày tỏ sự lo ngại đáng chú ý: “Không thể nói rằng chúng tôi cam kết với phi lợi nhuận. Nếu ba tháng sau chúng tôi làm b-corp thì đó là lời nói dối”.

Thậm chí, Brockman còn thừa nhận cảm giác không thoải mái về đạo đức: “Câu chuyện của ông ấy sẽ đúng là chúng tôi không thành thật với ông ấy về việc vẫn muốn làm for-profit”. Ông mô tả việc chuyển sang mô hình vì lợi nhuận mà không có Musk là “hành vi đạo đức suy đồi khá nặng”.

Những bằng chứng này, theo quan điểm của Musk, chứng minh rõ ràng rằng ban lãnh đạo OpenAI đã nhận thức đầy đủ về việc sứ mệnh phi lợi nhuận có thể không bền vững, nhưng vẫn cố tình sử dụng nó như một chiếc bình phong để thu hút sự hỗ trợ ban đầu - bao gồm cả từ Musk, nhà tài trợ lớn nhất lúc đó. Musk cáo buộc OpenAI đã lợi dụng danh nghĩa phi lợi nhuận để khởi động dự án, sau đó chuyển hướng một cách có tính toán sang cấu trúc vì lợi nhuận và thiết lập quan hệ đối tác chiến lược sâu rộng với Microsoft, từ đó thay đổi hoàn toàn đối tượng phục vụ của công ty.

Phản bác của OpenAI

OpenAI đã không chậm trễ trong việc đưa ra phản ứng chính thức. Trong một bài đăng trên blog ngày 16/1/2026 với tiêu đề “The truth Elon left out” (Sự thật mà Elon đã bỏ qua), công ty đã phản bác mạnh mẽ các cáo buộc của Musk. OpenAI cho rằng Musk đã thực hiện việc “cherry-pick” - chọn lọc có chủ đích các đoạn ghi chép của Brockman, bỏ qua ngữ cảnh đầy đủ để tạo ra một câu chuyện sai lệch.

Theo tường thuật của OpenAI, ngay từ năm 2017, các cuộc thảo luận mở trong nội bộ đã thừa nhận rằng việc phát triển AI tiên tiến sẽ đòi hỏi một lượng vốn khổng lồ mà một tổ chức phi lợi nhuận đơn thuần khó có thể huy động được. Quan trọng hơn, công ty khẳng định Musk đã tham gia trực tiếp vào những cuộc thảo luận này và đồng ý rằng một cấu trúc vì lợi nhuận sẽ là giai đoạn tiếp theo cần thiết, với điều kiện sứ mệnh phi lợi nhuận vẫn được duy trì dưới một hình thức nào đó.

OpenAI hiện đang hoạt động như một “public benefit corporation” (PBC) - mô hình doanh nghiệp vì lợi ích công cộng, với một tổ chức phi lợi nhuận giữ quyền kiểm soát. Công ty đưa ra con số định giá khoảng 130 tỷ USD - thấp hơn đáng kể so với con số 500 tỷ USD được các nguồn khác đề cập, có thể do sự khác biệt về thời điểm định giá hoặc phương pháp định giá.

Trọng tâm trong lập luận phản bác của OpenAI là vấn đề kiểm soát. Họ tuyên bố: “Sự thật là chúng tôi và Elon đồng ý năm 2017 rằng cấu trúc for-profit sẽ là giai đoạn tiếp theo cho OpenAI; đàm phán kết thúc khi chúng tôi từ chối trao ông ấy quyền kiểm soát toàn bộ; chúng tôi bác bỏ đề nghị sáp nhập OpenAI vào Tesla; chúng tôi cố gắng tìm con đường khác để cùng đạt sứ mệnh; và rồi ông ấy rời OpenAI”.

OpenAI còn tiết lộ những chi tiết gây sốc: Musk không chỉ đòi hỏi quyền kiểm soát tuyệt đối với công ty, bao gồm đa số cổ phần, mà còn đề xuất ý tưởng để con cái ông kế thừa quyền kiểm soát AGI (trí tuệ nhân tạo tổng quát) trong tương lai. Từ góc nhìn của OpenAI, Musk rời đi không phải vì bị đánh lừa về sứ mệnh của công ty, mà vì ông không thể áp đặt ý chí của mình lên tương lai của OpenAI. Công ty còn gọi vụ kiện này là “lần thử thứ tư” của Musk với các cáo buộc tương tự, và coi đây là một phần trong chiến lược quấy rối rộng lớn hơn nhằm làm chậm bước tiến của đối thủ trong khi ông đang xây dựng công ty AI của riêng mình - xAI.

Các cáo buộc bổ sung và bối cảnh pháp lý phức tạp

Ngoài những tranh cãi chính về sứ mệnh phi lợi nhuận, vụ kiện còn làm nổi bật một số cáo buộc bổ sung khiến tình hình càng thêm phức tạp. Một trong số đó là cáo buộc về xung đột lợi ích liên quan đến CEO Sam Altman.

Theo các tài liệu được công khai trên mạng xã hội X (trước đây là Twitter), Altman từng có cổ phần gián tiếp trong OpenAI thông qua quỹ Y Combinator, đồng thời bí mật sở hữu OpenAI Startup Fund. Điều đáng nói là ông vẫn giữ vai trò giám đốc độc lập của tổ chức phi lợi nhuận OpenAI trong cùng thời gian này. Những mối quan hệ tài chính chồng chéo này đặt ra câu hỏi về tính minh bạch trong quản trị nội bộ của OpenAI, đặc biệt là trong giai đoạn chuyển đổi từ mô hình phi lợi nhuận sang mô hình vì lợi nhuận.

Về mặt pháp lý, vụ kiện đã trải qua một hành trình phức tạp. Musk khởi kiện lần đầu vào tháng 2/2024 tại tòa án bang California, nhưng sau đó bất ngờ rút đơn chỉ một ngày trước phiên điều trần. Đến tháng 8/2024, ông nộp đơn kiện lại lần thứ hai, lần này tại Tòa án Liên bang, với các cáo buộc được mở rộng bao gồm gian lận, âm mưu và vi phạm luật chống độc quyền có liên quan đến Microsoft.

Bước ngoặt quan trọng xảy ra vào ngày 15/1/2026, khi Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers bác bỏ đề nghị của OpenAI và Microsoft nhằm bác bỏ hoàn toàn vụ kiện. Thẩm phán kết luận rằng có “bằng chứng đáng kể” cho thấy lãnh đạo OpenAI có thể đã đưa ra những đảm bảo sai sự thật cho Musk về sứ mệnh phi lợi nhuận của công ty. Bà cũng xác định rằng bồi thẩm đoàn sẽ là người quyết định liệu Microsoft có giúp OpenAI vi phạm nghĩa vụ với các nhà tài trợ ban đầu hay không.

Các hãng thông tấn lớn như Bloomberg, Reuters và TechCrunch đều đã xác nhận mức đòi bồi thường khổng lồ và lịch trình xét xử dự kiến. Phiên tòa được lên lịch bắt đầu vào tháng 4/2026 tại Oakland, California. Trên mạng xã hội X, Musk bày tỏ sự háo hức: “Không thể chờ đợi để bắt đầu phiên tòa. Những bằng chứng và lời khai sẽ thổi bay tâm trí của bạn”.

Hệ lụy vượt xa một vụ kiện thông thường

Dù kết quả cuối cùng thế nào, vụ kiện này đã đặt ra những câu hỏi sâu sắc về đạo đức và tính minh bạch trong thung lũng Silicon. Nó thử thách giới hạn mà các nhà sáng lập có thể “kéo dãn” những sứ mệnh cao cả ban đầu, trước khi bị tòa án xác định là đã vượt qua ranh giới từ sự tiến hóa hợp pháp sang sự lừa dối có chủ đích.

Vụ việc cũng làm nổi bật sự trỗi dậy ngoạn mục của OpenAI. Từ một nhóm nghiên cứu nhỏ với tầm nhìn phi lợi nhuận vào năm 2015, công ty đã trở thành một “gã khổng lồ” với định giá lên tới 500 tỷ USD theo một số ước tính, có sức ảnh hưởng vượt xa phạm vi công nghệ thuần túy. Sự thành công của ChatGPT, với khoảng 700 triệu người dùng hoạt động hàng tuần, đã biến OpenAI thành trung tâm của mạng lưới lợi ích phức tạp, liên quan đến Microsoft, Nvidia, SoftBank và hàng loạt các quỹ đầu tư lớn khác.

Kết quả của phiên tòa sắp tới sẽ không chỉ quyết định việc ai thắng ai thua hàng chục tỷ USD, mà còn có thể định hình khuôn khổ pháp lý cho các tổ chức công nghệ trong tương lai, đặc biệt là trong lĩnh vực AI đầy biến động và tiềm năng. Nó sẽ là bài kiểm tra cho cả các nhà đầu tư lý tưởng như Musk, lẫn các startup công nghệ khi họ đứng trước lựa chọn khó khăn giữa sứ mệnh ban đầu và sức hút của lợi nhuận khổng lồ.

Trong bối cảnh cuộc đua AI toàn cầu đang nóng lên từng ngày, phán quyết từ vụ kiện này có thể tạo ra tiền lệ quan trọng, ảnh hưởng đến cách các công ty công nghệ cân bằng giữa lợi ích công cộng và mục tiêu thương mại trong nhiều thập kỷ tới.