Đồng Franc chạm đỉnh 11 năm: Kinh tế Thụy Sĩ chịu áp lực cực lớn

Giữa cơn bão bất ổn địa chính trị và chính sách thương mại khó lường toàn cầu đầu năm 2026, đồng Franc Thụy Sĩ đã chính thức cán mốc cao nhất trong 11 năm so với USD, khẳng định vững chắc danh hiệu “đồng tiền mạnh nhất thế giới”.

Tuy nhiên, vị thế tài sản trú ẩn an toàn tột đỉnh này lại đang trở thành gánh nặng, đặt Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (SNB) và toàn bộ nền kinh tế xuất khẩu vào thế tiến thoái lưỡng nan với những áp lực chưa từng có.

Ngay trong những tuần đầu tiên của năm 2026, thị trường tài chính toàn cầu đã chứng kiến một làn sóng tìm kiếm sự an toàn mãnh liệt. Trong khi vàng và bạc lần lượt lập các kỷ lục mới, đồng Franc Thụy Sĩ (CHF) cũng bứt phá ngoạn mục.

Tính đến ngày 29/01/2026, đồng tiền này đã tăng giá 3.5% so với USD chỉ trong vòng vài tuần ngắn ngủi, một sự tiếp nối ấn tượng sau mức tăng 12.7% trong toàn bộ năm 2025.

Vào một ngày thứ Ba gần đây, tỷ giá CHF/USD đã chạm mức cao nhất kể từ năm 2015, và vẫn duy trì quanh vùng đỉnh đó vào sáng thứ Tư tiếp theo dù đã có sự điều chỉnh nhẹ.

Sức mạnh này không chỉ là một con số thống kê mà còn là lời cảnh báo rõ ràng về những rủi ro mà một nền kinh tế mở nhỏ bé như Thụy Sĩ phải đối mặt khi đồng nội tệ của mình trở thành điểm đến yêu thích của dòng vốn hoảng loạn toàn cầu.

Sự hấp dẫn khó cưỡng của đồng Franc bắt nguồn từ vị thế “safe haven” truyền thống lâu đời của nó. Bối cảnh địa chính trị thế giới đầu năm 2026 được đánh dấu bởi làn sóng bất ổn dồn dập, từ chính sách thương mại khó đoán định của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, những nghi ngờ về tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), cho đến các mối đe dọa can thiệp quân sự tiềm tàng ở Greenland, Mỹ Latinh và Trung Đông.

Tất cả đã khiến giới đầu tư đổ xô tìm kiếm những bến đỗ an toàn. Chủ tịch SNB, Martin Schlegel, đã không giấu được sự lo ngại khi phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos: “Căng thẳng địa chính trị leo thang đồng nghĩa với nhiều bất ổn hơn. Điều này không tốt cho đồng Franc Thụy Sĩ hay cho chính Thụy Sĩ, bởi vì mỗi khi thế giới bất ổn, đồng Franc lại tăng giá, và điều này khiến chính sách tiền tệ của chúng tôi trở nên phức tạp hơn”.

Thực tế, ngay từ năm 2025, đồng Franc đã liên tục được hưởng lợi từ các cú sốc địa chính trị, điển hình như sự kiện Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6, ngay lập tức đẩy tỷ giá xuống vùng đáy trong năm.

Đối mặt với một đồng tiền quá mạnh, nền kinh tế Thụy Sĩ đang phải gánh chịu những hệ lụy trực tiếp và nghiêm trọng.

Quốc gia này vốn có một nền kinh tế phụ thuộc sâu sắc vào xuất khẩu, với tỷ trọng lên tới khoảng 70% GDP. Một đồng Franc mạnh làm giảm sức cạnh tranh về giá của hàng hóa Thụy Sĩ trên thị trường quốc tế và bào mòn biên lợi nhuận của các nhà xuất khẩu.

Tình hình càng trầm trọng hơn khi Thụy Sĩ đang vật lộn với nguy cơ giảm phát. Lạm phát hiện chỉ ở mức 0.1%, trong khi lãi suất chính sách chủ chốt của SNB đã ở ngưỡng 0%. Đồng tiền mạnh tiếp tục giảm chi phí nhập khẩu, tạo thêm áp lực giảm phát lên toàn bộ nền kinh tế.

Giuliano Bianchi, Đồng sáng lập Viện Quantitas tại Trường Kinh doanh Du lịch Khách sạn EHL, chỉ ra một nghịch lý: nhu cầu đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu then chốt của Thụy Sĩ, như dược phẩm, chế tạo chính xác và dịch vụ giá trị cao, lại ít nhạy cảm với sự thay đổi giá cả.

Điều này có nghĩa là cơ chế tự điều chỉnh thông thường, nơi đồng tiền tăng giá sẽ làm giảm xuất khẩu và từ đó kéo tỷ giá xuống, tại Thụy Sĩ lại hoạt động không hiệu quả.

“Điều này làm phức tạp hóa nhiệm vụ của SNB, bởi một đồng Franc mạnh làm giảm lạm phát nhập khẩu và siết chặt biên lợi nhuận của nhà xuất khẩu, đè nặng lên tiền lương và đầu tư trong thời điểm mà lạm phát vốn đã ở mức thấp,” ông Bianchi phân tích.

Trước những thách thức chồng chất, SNB đang bị kẹt giữa nhiều lựa chọn chính sách đầy rủi ro. Công cụ đầu tiên và quen thuộc là lãi suất.

Với lạm phát gần như bằng 0, áp lực phải áp dụng lại lãi suất âm là rất lớn. SNB từng trải qua giai đoạn bảy năm với lãi suất âm và chỉ chấm dứt vào năm 2022. Biện pháp này vốn không được lòng công chúng và các tổ chức tài chính vì nó xói mòn lợi tức từ tiết kiệm và thu hẹp biên lợi nhuận của ngân hàng.

Chủ tịch Schlegel thừa nhận: “Ngưỡng để quay trở lại lãi suất âm cao hơn bình thường, [nhưng] nếu chúng tôi cần phải làm điều đó, chúng tôi sẽ làm”. Ngay từ năm 2025, khi CHF tăng mạnh và Thụy Sĩ ghi nhận lần giảm phát đầu tiên kể từ đại dịch (CPI giảm 0.1% trong tháng 5), nhiều chuyên gia đã dự báo SNB có thể buộc phải tái áp dụng lãi suất âm trước cuối năm.

Công cụ thứ hai là can thiệp trực tiếp vào thị trường ngoại hối, bằng cách bán Franc để mua các ngoại tệ khác, nhằm làm suy yếu đồng tiền. Tuy nhiên, đây là con đường đầy chông gai trong bối cảnh chính trị hiện nay.

Chỉ vài tháng trước, Thụy Sĩ mới đạt được một thỏa thuận thương mại quan trọng với Mỹ, giúp giảm mức thuế quan áp đặt lên hàng hóa của mình từ 39% - một trong những mức cao nhất trong chính sách thuế quan tương hỗ của chính quyền Trump, xuống còn 15%. Việc Mỹ áp thuế cao một phần dựa trên lý do các quốc gia khác “thao túng tiền tệ và dựng rào cản thương mại”.

Đáng chú ý, vào tháng 6/2025, Bộ Tài chính Mỹ đã đưa Thụy Sĩ vào “Danh sách giám sát” gồm chín đối tác thương mại cần theo dõi sát sao về chính sách tiền tệ và kinh tế vĩ mô.

Sự nhạy cảm này càng được thể hiện rõ khi chính Tổng thống Trump, trong bài phát biểu tại Davos, tiết lộ một cách bộc trực rằng lý do thuế quan với Thụy Sĩ bị nâng từ 31% lên 39% đơn giản chỉ vì cựu Tổng thống nước này, Karin Keller-Sutter, “đã làm tôi khó chịu”.

Do đó, bất kỳ động thái can thiệp tỷ giá mạnh tay nào từ SNB cũng có nguy cơ khơi mào một làn sóng trừng phạt thương mại mới từ Washington, đe dọa phá vỡ thỏa thuận vừa đạt được.

Dù vậy, SNB vẫn giữ thái độ cứng rắn về nguyên tắc, chủ tịch Schlegel khẳng định: “Chúng tôi sẵn sàng can thiệp vào thị trường ngoại hối nếu cần thiết” để hoàn thành nhiệm vụ ổn định giá cả.

Nhìn về tương lai, triển vọng của đồng Franc Thụy Sĩ vẫn được đánh giá là rất kiên cường.

Lloyd Harris, Giám đốc Thu nhập Cố định tại Premier Miton Investors, nhận định: “Từ góc độ dài hạn, đồng Franc Thụy Sĩ là đồng tiền mạnh nhất trên trái đất, và trong năm nay nó nhiều khả năng sẽ vẫn tương đối kiên cường. Các yếu tố hỗ trợ bao gồm giá vàng, địa vị thiên đường an toàn của Thụy Sĩ giữa biến động địa chính trị và thặng dư tài khoản vãng lai dai dẳng của nước này. SNB có thể can thiệp nếu đồng tiền trở nên quá mạnh, nhưng về trung hạn, chúng tôi không thực sự thấy sự thay đổi trong việc đồng Franc Thụy Sĩ vượt trội hơn USD”.

Dự báo chính thức từ chính phủ Thụy Sĩ vào giữa tháng 12/2025 cũng phản ánh sự thận trọng lạc quan, khi nâng nhẹ dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 lên 1.1%, một phần nhờ vào thỏa thuận giảm thuế với Mỹ. Tuy nhiên, báo cáo cũng nhấn mạnh rằng đồng Franc vẫn được định giá cao và lạm phát dự kiến chỉ ở mức 0.2% trong cả năm 2025 và 2026.

Sự bất định tiếp tục là chủ đạo, Claudio Sfreddo, Tiến sĩ kinh tế và Giáo sư thỉnh giảng tại EHL, chỉ ra rằng lịch sử gần đây cho thấy dòng vốn tìm nơi trú ẩn có thể tiếp tục đẩy giá Franc lên cao ngay cả khi SNB thực hiện các biện pháp như cắt giảm lãi suất - vốn thường có tác dụng làm yếu đồng tiền.

“Đồng thời, sự nhạy cảm chính trị ngày càng gia tăng xung quanh các cuộc can thiệp ngoại hối tiếp tục thu hẹp không gian hành động của SNB, làm sâu sắc thêm sự đánh đổi giữa ổn định giá cả và tăng trưởng,” ông Sfreddo nhận xét.

Các nhà xuất khẩu Thụy Sĩ, vì vậy, có lẽ phải học cách sống chung với một đồng tiền mạnh như một “trạng thái bình thường mới”, thông qua không ngừng đổi mới và nâng cao chất lượng để bù đắp cho bất lợi về giá.

Tóm lại, câu chuyện của đồng Franc Thụy Sĩ năm 2026 là một minh họa sinh động và đầy căng thẳng về nghịch lý của một đồng tiền mạnh trong một nền kinh tế mở nhỏ. Sức mạnh của nó là lời chứng cho uy tín và sự ổn định phi thường của thể chế Thụy Sĩ, nhưng cũng đồng thời là mối đe dọa hiện hữu đối với tăng trưởng và ổn định giá cả trong nước.

Trong một môi trường quốc tế mà chính sách thương mại có thể thay đổi chỉ vì một cảm xúc cá nhân của nhà lãnh đạo, Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ buộc phải bước đi trên một sợi dây thật cân bằng, nơi mỗi động thái đều phải được tính toán kỹ lưỡng giữa các ưu tiên nội tại và các ràng buộc địa chính trị bên ngoài.

Hành trình phía trước của “đồng tiền mạnh nhất thế giới” này chắc chắn sẽ tiếp tục được theo dõi sát sao, không chỉ như một chỉ báo cho sự bất an toàn cầu, mà còn như một bài học về sự phức tạp của việc quản lý một nền kinh tế trong một thế giới ngày càng khó lường.