Dầu vượt 100 USD, Dow Jones giảm 900 điểm, Phố Wall rung chuyển vì chiến sự Trung Đông

Chỉ trong vòng 24 giờ qua, thị trường tài chính toàn cầu đã chứng kiến một trong những biến động mạnh mẽ nhất kể từ đầu năm. Giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng, chỉ số Dow Jones tương lai mất hơn 800 điểm, và hàng loạt tài sản rủi ro bị bán tháo khi cuộc xung đột tại Trung Đông bước vào giai đoạn mới với nhiều diễn biến khó lường.

Cú sốc địa chính trị và cơn bão giá dầu

Sáng ngày 9/3/2026 theo giờ châu Á, thị trường dầu mỏ ghi nhận phiên giao dịch lịch sử khi giá dầu Brent vượt xa mốc 100 USD, có thời điểm chạm 111,04 USD/thùng - mức cao nhất kể từ tháng 7/2022. Giá dầu WTI của Mỹ cũng tăng vọt 22,4% lên 111,24 USD trước khi hạ nhiệt nhẹ. Đây là mức tăng mạnh nhất trong một phiên của giá dầu kể từ năm 2020 và tiếp nối đà tăng 35% của tuần trước đó.

Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc Iraq và Kuwait buộc phải cắt giảm sản lượng khai thác do không thể xuất khẩu qua eo biển Hormuz - huyết mạch vận chuyển dầu quan trọng bậc nhất thế giới, nơi chiếm khoảng 20% tổng lượng dầu thô toàn cầu lưu thông mỗi ngày. Các tàu chở dầu hiện không dám mạo hiểm qua khu vực này sau khi Iran đe dọa tấn công bất kỳ phương tiện nào cố gắng vượt qua. Các chuyên gia từ ANZ nhận định, tình hình có thể còn nghiêm trọng hơn nếu các mỏ dầu buộc phải đóng cửa do kho chứa đã đầy.

Trong bối cảnh đó, Iran đã bổ nhiệm Mojtaba Khamenei, con trai của cố lãnh đạo Ali Khamenei, làm lãnh đạo tối cao mới. Động thái này cho thấy phe cứng rắn vẫn nắm quyền kiểm soát tại Tehran và hàm ý rằng chính sách đối đầu với phương Tây sẽ tiếp tục được duy trì.

Giới phân tích nhận định với sự kiện này, mục tiêu thay đổi chế độ tại Iran trở nên khó khăn hơn, đồng nghĩa với việc căng thẳng có thể kéo dài. Satoru Yoshida, chuyên gia phân tích hàng hóa tại Rakuten Securities, dự báo giá WTI có thể sớm chạm ngưỡng 120 USD, thậm chí 130 USD/thùng.

Phố Wall lao dốc và hiệu ứng lan tỏa

Thị trường chứng khoán Mỹ ngay lập tức phản ứng tiêu cực. Hợp đồng tương lai của Dow Jones sụt giảm tới 900 điểm, tương đương 1,8%, còn S&P 500 và Nasdaq 100 lần lượt giảm 1,9% và 2,3%. Đây là sự tiếp nối của tuần giao dịch ảm đạm trước đó, khi Dow Jones đã mất 3%, S&P 500 giảm 2% và Nasdaq lùi 1%.

Không chỉ dừng lại ở Mỹ, làn sóng bán tháo lan rộng khắp châu Á. Chỉ số KOSPI của Hàn Quốc lao dốc hơn 6%, kích hoạt bộ ngắt mạch khẩn cấp lần đầu tiên sau nhiều tháng, Nikkei của Nhật Bản cũng giảm 6,2%. Thị trường chứng khoán Hàn Quốc được đánh giá đặc biệt dễ bị tổn thương do phụ thuộc lớn vào hai “gã khổng lồ” bán dẫn và nhạy cảm với các cú sốc năng lượng. Thị trường chứng khoán Australia (ASX 200) cũng chứng kiến mức giảm hơn 3%.

Đáng chú ý, chỉ số VIX đã tăng vọt lên gần 30 điểm, phản ánh tâm lý lo ngại cực độ của nhà đầu tư. Dave Mazza, CEO của Roundhill Financial, nhận định: “Đây không còn là vấn đề đóng cửa cảng Hormuz nữa, mà là sự gián đoạn chuỗi cung ứng lan rộng vào sâu hơn trong khu vực. Sự thay đổi này có thể khiến các nhà đầu tư vốn đã lo lắng tiếp tục giảm mức độ tiếp xúc với rủi ro”.

Áp lực lạm phát trở lại và bài toán lãi suất

Điều khiến giới chức trách lo ngại nhất không chỉ là giá dầu tăng, mà là tác động dây chuyền của nó đến lạm phát và chính sách tiền tệ. Một phân tích gần đây chỉ ra rằng, mức tăng 10% giá dầu Brent thường làm CPI tăng thêm 0,2 đến 0,3 điểm phần trăm. Với việc giá dầu đã tăng hơn 30% chỉ trong vòng 10 ngày, áp lực lên chỉ số giá tiêu dùng là không thể tránh khỏi.

JPMorgan đã đưa ra những dự báo chi tiết về kịch bản vĩ mô. Bruce Kasman, chuyên gia kinh tế trưởng của ngân hàng này, cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, tăng trưởng GDP toàn cầu có thể giảm 0,6% trong nửa đầu năm 2026, trong khi giá tiêu dùng tăng thêm 1%. Trong kịch bản xấu nhất, giá dầu có thể vượt 120 USD và đẩy nền kinh tế toàn cầu vào suy thoái.

Hệ quả tất yếu là kỳ vọng về lộ trình cắt giảm lãi suất của các ngân hàng trung ương đang bị đảo lộn. Tại Anh, thị trường hiện chỉ còn đặt cược 40% khả năng Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) sẽ cắt giảm lãi suất một lần trong năm nay, giảm mạnh so với kỳ vọng hai lần cắt giảm trước khi xung đột bùng nổ. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) thậm chí có thể phải tính đến khả năng tăng lãi suất ngay trong tháng 6 nếu áp lực lạm phát tiếp tục gia tăng.

Tại Mỹ, dữ liệu việc làm tháng 2 gây thất vọng với mức giảm 92.000 việc làm, tỷ lệ thất nghiệp tăng lên 4,4%. Trong điều kiện bình thường, những con số này có thể củng cố lập luận cho việc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) nới lỏng chính sách. Tuy nhiên, với lạm phát do năng lượng gây ra đang hiện hữu, Fed rơi vào thế lưỡng nan: vừa phải hỗ trợ thị trường lao động đang suy yếu, vừa phải kiềm chế giá cả đang leo thang.

Phản ứng chính sách và những tín hiệu trái chiều

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên Truth Social rằng “giá dầu ngắn hạn tăng cao là cái giá rất nhỏ phải trả” cho an toàn và hòa bình thế giới. Tuy nhiên, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer đã kêu gọi Tổng thống giải phóng dầu từ Kho dự trữ chiến lược (SPR) để bình ổn thị trường và giảm bớt gánh nặng cho các gia đình Mỹ.

Trái ngược với tuyên bố của Nhà Trắng, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright lại tỏ ra lạc quan hơn khi cho rằng “không còn quá lâu” nữa, giao thông qua eo biển Hormuz sẽ được nối lại, đồng thời nhận định kịch bản xấu nhất chỉ là đóng cửa vài tuần chứ không phải vài tháng.

Về phía Trung Quốc, các nhà ngoại giao hàng đầu đã lên tiếng kêu gọi ngừng bắn, nhấn mạnh rằng “đây là cuộc chiến không nên xảy ra và không có lợi cho bất kỳ ai”. Cuộc gặp dự kiến giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc từ ngày 31/3 đến 2/4 sẽ là cơ hội quan trọng để thảo luận về cuộc khủng hoảng này, bên cạnh các vấn đề thương mại song phương.

Câu chuyện của hai “gã khổng lồ” năng lượng Mỹ

Giữa bão giá dầu, không phải ai cũng chịu cảnh ngộ tương tự. ExxonMobil và Chevron, hai tập đoàn dầu mỏ hàng đầu của Mỹ, đang nổi lên như những điểm sáng hiếm hoi. Tính đến đầu tháng 3/2026, cổ phiếu XOM đã tăng 26,52% từ 119,52 lên 151,21 USD, trong khi CVX tăng 25,85% từ 150,92 lên 189,94 USD. Cả hai đều vượt xa chỉ số S&P 500 vốn đang trong xu hướng giảm.

Bank of America gần đây đã nâng mục tiêu giá cho Exxon lên 151 USD và Chevron lên 206 USD, từ mức 135 USD và 188 USD trước đó. Chuyên gia Jean Ann Salisbury của ngân hàng này giải thích rằng động thái này nhằm “phản ánh mức bù rủi ro dầu mỏ gia tăng đã được định giá vào giá cổ phiếu”.

Tuy nhiên, các nhà phân tích tại AInvest đưa ra góc nhìn thận trọng hơn. Họ cho rằng đợt tăng giá hiện tại là sự kiện mang tính chu kỳ do rủi ro địa chính trị, chứ không phải tái định giá cơ bản nhu cầu dầu dài hạn. Theo phân tích này, chu kỳ bất động sản 18,6 năm đang đạt đỉnh vào năm 2026, và giá hàng hóa thường đạt đỉnh cùng với giá trị đất đai và mở rộng tín dụng ở giai đoạn này của chu kỳ.

Điều thú vị là thị trường vật chất đang mâu thuẫn với các dự báo trên giấy tờ về tình trạng dư cung. Hàng tồn kho của OECD không tăng, tàu chở dầu không nằm chờ, và cước vận tải biển phản ánh sự thắt chặt hơn là dư thừa. Điều này cho thấy “câu chuyện về tình trạng dư cung không thể tránh khỏi” có thể chỉ tồn tại trong các bảng tính dự báo, chứ không phải trên thực địa.

Kết luận

Thị trường đang bước vào giai đoạn biến động khó lường. Với giá dầu neo ở mức cao và xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, giới đầu tư buộc phải điều chỉnh kỳ vọng về tăng trưởng và lạm phát. Những tuyên bố lạc quan từ chính quyền Mỹ về khả năng nhanh chóng nối lại giao thông qua eo biển Hormuz đang được thị trường đón nhận một cách thận trọng.

Trong ngắn hạn, các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao ba yếu tố: thứ nhất là diễn biến thực tế của cuộc xung đột và khả năng lan rộng; thứ hai là dữ liệu tồn kho dầu thô của OECD để xác nhận tình trạng thắt chặt hay dư cung; và thứ ba là phản ứng chính sách từ các ngân hàng trung ương trước áp lực lạm phát mới.

Đối với nhà đầu tư cá nhân, việc tìm kiếm các kênh trú ẩn an toàn và đa dạng hóa danh mục đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Câu chuyện về Exxon và Chevron cho thấy ngay cả trong khủng hoảng, vẫn có những cơ hội được tạo ra, nhưng đòi hỏi sự lựa chọn kỹ lưỡng và tầm nhìn dài hạn. Trong khi đó, đồng USD tiếp tục mạnh lên như một nơi trú ẩn an toàn, gây áp lực lên các đồng tiền của những nước nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản và nhiều quốc gia châu Âu.

Khi căng thẳng tại Trung Đông bước sang tuần thứ hai với những diễn biến khó lường, thị trường tài chính toàn cầu đang phải đối mặt với một thực tế mới: thời kỳ lãi suất thấp và lạm phát ổn định có thể đã tạm thời khép lại, nhường chỗ cho một giai đoạn biến động và bất định chưa có hồi kết rõ ràng.