Trump và Powell: Cuộc chiến quyền lực xoay quanh dự án 2,5 tỷ USD và tương lai nước Mỹ

Jerome Powell công khai cáo buộc Bộ Tư pháp Mỹ sử dụng đe dọa hình sự làm vũ khí chính trị, đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng quyền lực bắt nguồn từ dự án cải tạo trụ sở 2.5 tỷ USD và cuộc chiến không khoan nhượng về chính sách lãi suất. Sự độc lập trăm năm của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đang đối mặt với thử thách nghiêm trọng nhất trong lịch sử, đe dọa làm rung chuyển nền tảng niềm tin vào đồng USD.

Ngày 11 tháng 1 năm 2026, Chủ tịch Fed Jerome Powell đã có động thái chưa từng có tiền lệ: công khai xuất hiện trước ống kính để đáp trả trực tiếp một trát đòi hầu tòa của Bộ Tư pháp (DOJ). Ông tuyên bố mạnh mẽ rằng mối đe dọa truy tố hình sự này “không phải về lời khai của tôi hay về việc cải tạo các tòa nhà”, mà thực chất là “hậu quả của việc Cục Dự trữ Liên bang thiết lập lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất của chúng tôi... thay vì tuân theo sở thích của Tổng thống”.

Chỉ hai ngày trước đó, vào ngày 9 tháng 1, DOJ đã chính thức gửi trát đòi từ một đại bồi thẩm đoàn, yêu cầu Fed cung cấp tài liệu liên quan đến lời khai của Powell trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện vào tháng 6 năm 2025 về dự án cải tạo trụ sở. Động thái này không đến một cách bất ngờ, mà là đỉnh điểm của một cuộc tấn công chính trị kéo dài, với dự án xây dựng trị giá hàng tỷ USD trở thành vũ đài trung tâm.

Cuộc chiến lên đến đỉnh điểm

Mâu thuẫn giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Powell đã âm ỉ từ lâu nhưng bước vào giai đoạn căng thẳng mới từ giữa năm 2025. Trên nền tảng Truth Social, Trump nhiều lần kêu gọi Powell “từ chức ngay lập tức” và chia sẻ các bài báo kêu gọi điều tra vị chủ tịch Fed.

Đỉnh điểm của sự đối đầu trực diện xảy ra vào tháng 7 năm 2025, khi Trump cùng các cố vấn thân cận như Kevin Hassett - cựu chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế - thực hiện chuyến thăm bất ngờ đến công trường cải tạo trụ sở Fed. Tại đây, trước sự chứng kiến của giới truyền thông, hai nhân vật quyền lực đã có màn tranh cãi nảy lửa về con số.

Trump rút một tài liệu từ túi áo và tuyên bố chi phí “trông giữa như khoảng 3.1 tỷ USD”. Powell lập tức phản bác, lắc đầu và nói rằng ông “chưa nghe ai ở Fed nói vậy”, đồng thời chỉ ra rằng tổng thống đang “thêm một tòa nhà thứ ba” đã bị hủy bỏ từ trước vào tổng chi phí. Khi được hỏi sẽ làm gì với một quản lý dự án vượt chi phí như vậy, Trump trả lời thẳng thắn: “Nói chung, tôi sẽ sa thải anh ta”.

Bối cảnh pháp lý cho cuộc tấn công này bắt đầu manh nha từ những cáo buộc về vi phạm trong lời khai. Các cố vấn của Trump đã nghiên cứu khả năng sử dụng Đạo luật Kiểm soát Ngân sách năm 1974, vốn yêu cầu Fed báo cáo chi tiết chi tiêu cho Quốc hội, như một cơ sở để thách thức tính chính xác trong lời khai của Powell về quy mô và chi phí dự án. Đến đầu năm 2026, nỗ lực này đã chính thức hóa thành một cuộc điều tra hình sự tiềm tàng do DOJ dẫn dắt, đặt Powell vào nguy cơ pháp lý chưa từng có đối với một chủ tịch Fed đương nhiệm.

Bức tranh toàn cảnh về Dự án “Thế Kỷ”

Để hiểu rõ cuộc khủng hoảng, cần phân tích kỹ lưỡng dự án cải tạo đang gây tranh cãi. Dự án này nhắm vào hai tòa nhà lịch sử tại Washington D.C.: Tòa nhà Marriner S. Eccles (trụ sở chính của Fed, xây dựng từ 1935-1937) và Tòa nhà 1951 Constitution Avenue (hoàn thành năm 1932, từng là trụ sở Ban Tham mưu Liên quân trong Thế chiến II).

Tòa nhà thứ hai được chính quyền Trump đầu tiên chuyển giao cho Fed vào năm 2018 với mục đích chính thức là “đưa tòa nhà trở lại sử dụng hiệu quả”, hợp nhất các văn phòng đang thuê ngoài và “tiết kiệm cho người đóng thuế”.

Chi phí dự án là trung tâm của mọi chỉ trích. Theo tài liệu ngân sách nội bộ của Fed, ước tính tổng chi phí đã tăng từ 1.88 tỷ USD vào năm 2024 lên 2.46 tỷ USD vào giữa năm 2025, tương đương mức tăng khoảng 580 triệu USD. Tuy nhiên, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB) Russell Vought lại đưa ra con số cao hơn, tuyên bố mức vượt ngân sách là “700 triệu USD và vẫn đang tiếp tục tăng”.

Sự chênh lệch này một phần được giải thích bởi một quyết định điều chỉnh quan trọng: để kiểm soát chi phí, Fed đã hủy bỏ kế hoạch cải tạo tòa nhà thứ ba là New York Avenue Building, qua đó cắt giảm được khoảng 510 triệu USD so với kế hoạch tổng thể ban đầu.

Nguyên nhân đội chi phí được Fed giải thích rõ ràng, tập trung vào ba yếu tố chính không thể đổ lỗi cho sự xa xỉ.

Thứ nhất, chi phí lao động, vật liệu và thiết bị đã tăng cao hơn dự báo đáng kể, chịu ảnh hưởng từ lạm phát và môi trường kinh tế vĩ mô. Thứ hai, các yêu cầu bảo tồn lịch sử nghiêm ngặt từ các cơ quan như Ủy ban Mỹ thuật và Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia đòi hỏi những thay đổi thiết kế phức tạp và tốn kém để giữ nguyên diện mạo nguyên bản của các tòa nhà gần trăm tuổi. Thứ ba, hàng loạt vấn đề bất ngờ phát sinh trong thi công, bao gồm việc phát hiện lượng amiăng lớn hơn nhiều so với dự kiến, tình trạng ô nhiễm chì trong đất, và mực nước ngầm cao bất thường, đều đòi hỏi các biện pháp xử lý đặc biệt và cực kỳ tốn kém.

Bác bỏ cáo buộc xa xỉ

Chính quyền Trump, đặc biệt qua phát ngôn của Giám đốc OMB Vought, đã liên tục mô tả dự án chứa đựng các yếu tố xa hoa. Họ đề cập đến “vườn ban công trên mái nhà” (rooftop terrace gardens), “đài phun nước mới”, và ám chỉ đến các tiện nghi đặc biệt như thang máy riêng cho lãnh đạo. Fed đã lên tiếng bác bỏ từng điểm một với những bằng chứng cụ thể. Không hề tồn tại thang máy dành riêng cho Thống đốc hay phòng ăn VIP mới nào được xây dựng. Các thang máy hiện có chỉ được cải tạo và mở rộng một phần nhỏ nhằm tuân thủ luật về tiếp cận cho người khuyết tật. Một đài phun nước trong thiết kế ban đầu cho tòa nhà Constitution Avenue đã bị loại bỏ hoàn toàn để tiết kiệm chi phí.

Về điểm nóng “vườn trên mái”, thực tế kỹ thuật hoàn toàn khác. Khu vực được gọi là “sân vườn” (garden terrace) thực chất là bãi cỏ ở mặt đất phía trước tòa nhà, đồng thời đóng vai trò là mái của cấu trúc bãi đậu xe ngầm bên dưới. Còn “mái xanh” (vegetated roofs) được nhắc đến trong tài liệu quy hoạch là một giải pháp kỹ thuật xây dựng bền vững phổ biến, được sử dụng để quản lý nước mưa, cách nhiệt, giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và kéo dài tuổi thọ mái nhà – một tiêu chuẩn ngày càng phổ biến tại các công trình liên bang và tư nhân, không phải là một khu vườn giải trí.

Fed có thực sự “Tự tung tự tác”?

Một luận điểm chỉ trích khác hướng vào cơ chế giám sát dự án. Trên thực tế, Fed có quyền tự chủ đáng kể trong các dự án vốn theo luật định, nhưng dự án này vẫn chịu sự giám sát đa tầng. Văn phòng Tổng Thanh tra Nội bộ (OIG) độc lập của Fed đã nhận báo cáo chi tiết hàng tháng, tiến hành một cuộc đánh giá toàn diện vào năm 2021 và hiện đang thực hiện một đánh giá mới theo yêu cầu.

Bên cạnh đó, Fed đã tham vấn xuyên suốt với các cơ quan quy hoạch bên ngoài như Ủy ban Mỹ thuật và Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia về mọi khía cạnh thiết kế. Fed cũng khẳng định đã thực hiện nhiều thay đổi trong kế hoạch gốc để tiết kiệm chi phí, dù thừa nhận những thay đổi này không làm thay đổi căn bản phạm vi dự án.

Cuộc chiến lãi suất và mưu đồ kiểm soát Fed

Các chuyên gia từ Reuters, Wall Street Journal, và Capital Economics đều có chung nhận định: vấn đề dự án xây dựng chỉ là “cái cớ” hoặc “màn kịch phụ”. Vấn đề cốt lõi là cuộc chiến về chính sách tiền tệ. Tổng thống Trump liên tục công khai thúc giục Fed phải cắt giảm lãi suất mạnh mẽ hơn nữa để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, trong khi Powell và Hội đồng Thống đốc Fed tỏ ra thận trọng.

Năm 2025, Fed chỉ thực hiện các đợt cắt giảm nhỏ với tổng cộng 75 điểm cơ bản, một tốc độ mà Trump cho là quá chậm chạp. Powell đã nhiều lần cảnh báo rằng các chính sách thuế quan của chính quyền có thể gây áp lực lạm phát, đòi hỏi một cách tiếp cận cân bằng hơn.

Động thái đe dọa hình sự xuất hiện trong bối cảnh nhiệm kỳ của Powell sẽ kết thúc vào tháng 5 năm 2026. Trump từ lâu đã bày tỏ ý định tìm kiếm một chủ tịch Fed mới “dễ uốn nắn hơn”, với các ứng viên tiềm năng được đồn đoán như Kevin Hassett hay cựu Thống đốc Kevin Warsh.

Tuy nhiên, luật pháp Mỹ bảo vệ các Thống đốc Fed, chỉ cho phép cách chức họ trước hạn vì “lý do chính đáng” – thường được diễn giải là hành vi sai phạm nghiêm trọng. Một cuộc điều tra hình sự, dù chỉ mới manh nha, có thể được tạo ra nhằm mục đích xây dựng một “cơ sở chính đáng” như vậy, tạo tiền đề pháp lý cho việc sa thải Powell và bổ nhiệm người kế nhiệm do Trump lựa chọn.

Tác động thị trường tức thì và hệ lụy dài hạn đối với đồng USD

Phản ứng của thị trường tài chính toàn cầu trước thông tin này là minh chứng rõ ràng cho mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng. Đồng USD đã giảm giá mạnh nhất trong vòng gần ba tuần theo chỉ số Bloomberg Dollar Spot Index. Các chỉ số chứng khoán chính của Mỹ biến động bất thường, trong khi giá vàng tăng vọt trong vai trò tài sản trú ẩn an toàn.

Các nhà phân tích nhận định rõ ràng rằng động thái của DOJ là một “bước leo thang đáng kể” và tạo ra rủi ro chính trị hóa chính sách tiền tệ, có thể dẫn đến lạm phát mất kiểm soát hoặc hình thành các bong bóng tài sản trong tương lai.

Hậu quả sâu xa nhất nằm ở sự xói mòn niềm tin vào tính độc lập của Fed – trụ cột then chốt đảm bảo giá trị và vị thế dự trữ toàn cầu của đồng USD trong nhiều thập kỷ qua. Nếu nguyên tắc thiêng liêng này bị phá vỡ, hệ quả sẽ kéo dài: dòng vốn quốc tế có thể dịch chuyển dần sang các tài sản hoặc đồng tiền khác, chi phí vay nợ của chính phủ Mỹ sẽ tăng lên, và toàn bộ kiến trúc tài chính toàn cầu sẽ mất đi một điểm neo ổn định quan trọng bậc nhất.

Cuộc đối đầu giữa Trump và Powell, vì thế, không còn là một tranh cãi cá nhân hay về quản lý dự án, mà đã trở thành một trận chiến định hình lại các thể chế tài chính cốt lõi của nước Mỹ và thế giới.