"The Maestro" Alan Greenspan qua đời ở tuổi 100 và di sản hai mặt vẫn còn gây tranh cãi

Ngày 22/6/2026, cựu Chủ tịch Fed Alan Greenspan qua đời ở tuổi 100 sau biến chứng bệnh Parkinson. Ông là người điều hành chính sách tiền tệ Mỹ lâu dài thứ hai trong lịch sử, từng được tôn vinh như “Nhạc trưởng” của thập kỷ vàng và về sau bị chỉ trích vì những quyết định góp phần dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính tàn khốc nhất kể từ Đại Suy thoái.

Ngày 22/6/2026, vợ của cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Alan Greenspan, phóng viên kỳ cựu của NBC News bà Andrea Mitchell, thông báo rằng người chồng 100 tuổi của mình đã qua đời tại nhà riêng ở Washington D.C. vì biến chứng của bệnh Parkinson.

“Ông ấy là một người đàn ông vĩ đại đã định hình nền kinh tế Mỹ trong nhiều thập kỷ dưới các tổng thống của cả hai đảng, nhưng luôn thành thật thừa nhận những sai lầm của mình,” bà Mitchell viết trong tuyên bố gửi đến truyền thông.

Sự ra đi của ông khép lại một cuộc đời trăm năm của người đã từng điều hành chính sách tiền tệ Mỹ suốt 18 năm rưỡi dưới bốn đời tổng thống, song cũng mở ra một cuộc tranh luận không có hồi kết về di sản mà ông để lại. Không nhiều nhân vật trong lịch sử kinh tế hiện đại vừa được ca ngợi như thần thánh vừa bị chỉ trích như tội đồ, đôi khi bởi cùng một người, tùy thuộc vào thời điểm và góc nhìn, và Greenspan là một trong số đó.

Từ Juilliard đến chiếc ghế quyền lực nhất ngành ngân hàng thế giới

Alan Greenspan sinh ngày 6/3/1926 tại khu phố Washington Heights, thành phố New York. Ít ai biết rằng trước khi trở thành kiến trúc sư của chính sách tiền tệ Mỹ, ông từng là một nhạc sĩ học tại trường âm nhạc danh tiếng Juilliard, thổi saxophone và clarinet trong một ban nhạc jazz chuyên nghiệp. Song âm nhạc không giữ được chân ông lâu.

Kinh tế học mới là thứ cuốn hút Greenspan, và ông nhanh chóng chứng tỏ tài năng trong lĩnh vực này tại Đại học New York, nơi ông lấy bằng cử nhân năm 1948 và bằng thạc sĩ năm 1950, trước khi bắt đầu nghiên cứu tiến sĩ tại Columbia University dưới sự hướng dẫn của nhà kinh tế học Arthur Burns, người sau này cũng trở thành Chủ tịch Fed.

Trong những năm đầu sự nghiệp, Greenspan trở thành cộng sự thân thiết của nhà văn Ayn Rand, tác giả của “Atlas Shrugged” và người ủng hộ triết lý tư bản tự do vô điều kiện.

Những năm tháng gắn bó với Ayn Rand đã định hình sâu sắc niềm tin của Greenspan rằng các thị trường tự do có khả năng tự điều chỉnh, và sự can thiệp của nhà nước vào hệ thống tài chính thường gây hại hơn là giúp ích. Quan điểm đó sẽ theo ông suốt cả sự nghiệp và trở thành tâm điểm của những chỉ trích dữ dội nhất nhắm vào ông sau năm 2008.

Từ năm 1955, Greenspan điều hành công ty tư vấn kinh tế Townsend-Greenspan & Co. tại New York trong ba thập kỷ, chỉ gián đoạn từ 1974 đến 1977 khi ông đảm nhận vai trò Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế dưới thời Tổng thống Gerald Ford.

Đến ngày 2/6/1987, Tổng thống Ronald Reagan bổ nhiệm ông làm Chủ tịch thứ 13 của Fed, kế thừa Paul Volcker, người đã vực dậy nền kinh tế Mỹ khỏi lạm phát phi mã những năm 1970-1980. Thượng viện Mỹ phê chuẩn bổ nhiệm này vào ngày 11/8/1987.

Hai tháng sau khi nhận ghế, Greenspan đối mặt ngay với thử thách đầu tiên: ngày 19/10/1987, chỉ số Dow Jones mất 22% chỉ trong một phiên giao dịch, sự sụp đổ một ngày lớn nhất trong lịch sử thị trường chứng khoán Mỹ, sự kiện được gọi là “Thứ Hai đen tối” (Black Monday).

Phản ứng của Greenspan ngay sáng hôm sau, tuyên bố rằng Fed “sẵn sàng phục vụ như một nguồn thanh khoản để hỗ trợ hệ thống kinh tế và tài chính,” đã vực thị trường dậy và thiết lập một tiền lệ mà ông sẽ trở lại nhiều lần trong 18 năm tiếp theo.

“Nhạc trưởng” và thập kỷ vàng của nền kinh tế Mỹ

Greenspan điều hành Fed dưới bốn đời tổng thống qua năm nhiệm kỳ liên tiếp. Nhiệm kỳ của ông chỉ kém kỷ lục của William McChesney Martin (1951-1970) bốn tháng, trở thành người giữ ghế lâu thứ hai trong lịch sử Fed.

Nhưng chính thập kỷ 1990 mới là thời kỳ Greenspan đạt đỉnh uy tín. Nền kinh tế Mỹ ghi nhận giai đoạn tăng trưởng liên tục từ tháng 3/1991 đến tháng 3/2001, kéo dài 120 tháng và trở thành chu kỳ mở rộng dài nhất trong lịch sử nước Mỹ tính đến thời điểm đó.

Trong suốt giai đoạn này, ba mục tiêu trong sứ mệnh của Fed đồng loạt được hoàn thành: lạm phát được kiềm chế ở mức thấp, tỷ lệ thất nghiệp giảm đáng kể và lãi suất dài hạn ổn định. Đây là điều hiếm có trong lịch sử ngân hàng trung ương hiện đại.

Năng suất lao động Mỹ tăng mạnh nhờ làn sóng toàn cầu hóa, sự bùng nổ của internet và những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của chính sách tiền tệ.

Greenspan đủ nhạy bén để nhận ra rằng năng suất tăng cao đồng nghĩa với việc nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh hơn mà không kéo theo lạm phát, vì vậy ông không bóp nghẹt tốc độ phục hồi bằng những đợt tăng lãi suất “phòng ngừa” như sách giáo khoa kinh tế thường khuyến nghị.

Quyết định đó, đúng ở thời điểm bấy giờ, về sau sẽ được viện dẫn như một tiền lệ cho những cuộc tranh luận chính sách không có hồi kết.

Năm 2000, nhà báo kỳ cựu Bob Woodward xuất bản cuốn sách “Maestro: Greenspan's Fed and the American Boom,” nghĩa là “Nhạc trưởng: Fed của Greenspan và Thời Hoàng Kim Của Nước Mỹ.” Woodward khẳng định rằng mọi con đường lý giải nền kinh tế Mỹ vĩ đại trong những năm 1990 đều dẫn đến Alan Greenspan. Không nhiều người phản bác điều đó vào thời điểm ấy, và cái tên “Nhạc trưởng” gắn liền với ông từ đó về sau.

“Hưng phấn vô lý,” LTCM và điểm gãy của lịch sử

Nhưng một bước ngoặt quan trọng đã diễn ra vào giữa nhiệm kỳ của ông, khi ranh giới giữa quản lý khôn ngoan và can thiệp thái quá bắt đầu mờ đi.

Tháng 12/1996, trong một bài phát biểu mà giới tài chính toàn cầu vẫn còn nhắc đến, Greenspan đặt câu hỏi: “Làm sao chúng ta biết khi nào sự hưng phấn vô lý đã đẩy giá trị tài sản lên quá cao?” Cụm từ “irrational exuberance” (hưng phấn vô lý) ngay lập tức làm thị trường chứng khoán rúng động trong một phiên ngắn, rồi tiếp tục tăng vùn vụt như thể không có chuyện gì xảy ra.

Greenspan không hành động quyết liệt để hạ nhiệt bong bóng. Thay vào đó, ông bắt đầu công khai đặt câu hỏi về khả năng tồn tại của một “nền kinh tế mới,” nơi internet và công nghệ làm thay đổi căn bản các quy luật tăng trưởng và lạm phát truyền thống. Đây là cơ sở lý luận để ông không tăng lãi suất dù cổ phiếu công nghệ leo thang không ngừng.

Rồi mùa thu năm 1998, một sự kiện mang tính bước ngoặt xảy ra: nước Nga vỡ nợ.

Quỹ đầu cơ Long-Term Capital Management (LTCM), một trong những tên tuổi uy tín nhất Phố Wall với hai nhà đoạt giải Nobel Kinh tế trong hội đồng cố vấn, đột ngột sụp đổ sau khi đặt cược sai hướng trên thị trường trái phiếu và tiền tệ toàn cầu. Khi đó, LTCM đang nắm giữ các vị thế đòn bẩy khổng lồ: 125 tỷ đô la tài sản chỉ được bảo đảm bởi một tỷ lệ vốn mỏng manh, đủ để đe dọa sự ổn định của cả hệ thống ngân hàng toàn cầu nếu bị bán tháo ồ ạt.

Greenspan ra tay.

Fed cắt lãi suất khẩn cấp và tổ chức gói cứu trợ trị giá 3,5 tỷ đô la từ các ngân hàng tư nhân dưới sự điều phối của Fed New York, một biện pháp mà người tiền nhiệm Paul Volcker công khai bày tỏ sự phẫn nộ. Thị trường chứng khoán, vốn tưởng như đã đạt đỉnh, không những hồi phục mà còn tăng tiếp với tốc độ còn mạnh hơn trước.

Hành động này đã tạo ra một khái niệm mới trong từ điển tài chính toàn cầu: “Greenspan Put.”

Trong thị trường phái sinh, “put option” là hợp đồng bảo vệ nhà đầu tư khỏi thua lỗ khi tài sản giảm giá. Khái niệm “Greenspan Put” hàm ý rằng Fed dưới thời Greenspan sẽ luôn hành động như một tấm đệm bảo vệ thị trường chứng khoán khỏi những cú ngã nặng; bất cứ khi nào tài sản giảm mạnh, lãi suất sẽ được hạ xuống để kích thích kinh tế và đẩy giá tài sản trở lại.

Tâm lý kỳ vọng này là nền tảng của “đạo đức rủi ro” (moral hazard): khi các tổ chức tài chính tin rằng họ sẽ được cứu trợ khi gặp khó, họ sẽ mạo hiểm nhiều hơn, vay nhiều hơn và đặt cược lớn hơn, vì hậu quả tồi tệ nhất dường như luôn có người khác gánh chịu.

Cuối năm 1999, lo ngại về “lỗi máy tính năm 2000” (Y2K bug), Fed bơm thêm thanh khoản vào hệ thống. Thị trường cổ phiếu công nghệ tiếp tục leo thang phi lý. Đến năm 2000, khi Fed cuối cùng xiết chặt van tín dụng, bong bóng dot-com vỡ tung, xóa sổ hàng nghìn tỷ đô la tài sản trên các sàn giao dịch.

Bong bóng nhà đất và “câu đố khó hiểu”

Sau khi bong bóng dot-com vỡ, Greenspan dẫn dắt Fed thực hiện chiến dịch cắt giảm lãi suất dữ dội nhất trong lịch sử tính đến thời điểm đó: từ 6,5% năm 2000 xuống còn 1% vào năm 2003, một chuỗi cắt giảm kéo dài hai năm không ngừng nghỉ. Mục tiêu là bảo vệ nền kinh tế thực khỏi hậu quả của sự sụp đổ trên thị trường chứng khoán, ngăn chặn suy thoái lan rộng và giữ vững niềm tin tiêu dùng.

Nhưng tiền tệ có tính lưu động không thể cưỡng lại. Dòng vốn rút ra khỏi cổ phiếu công nghệ không biến mất; chúng chảy vào nơi khác, và “nơi khác” đó chính là thị trường bất động sản, nơi lãi suất thế chấp thấp kỷ lục biến những căn nhà từng xa vời trở thành hiện thực với hàng triệu hộ gia đình Mỹ.

Từ năm 2001, giá bất động sản bắt đầu leo thang và hình thành một bong bóng mới, to lớn hơn bong bóng dot-com nhiều lần.

Một nhân tố quan trọng không kém, và ít được công chúng chú ý hơn, là sự gia nhập của Trung Quốc vào Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2001. Sự kiện này mở ra cơn bùng nổ xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ, tạo ra lượng dự trữ đô la khổng lồ.

Thay vì để đô la nằm im, Trung Quốc cùng nhiều ngân hàng trung ương châu Á tái đầu tư chúng vào trái phiếu kho bạc Mỹ. Theo các nghiên cứu được công bố sau đó, dòng tiền từ ngân hàng trung ương nước ngoài đổ vào trái phiếu Mỹ tăng từ vài chục tỷ đô la mỗi năm trong thập niên 1990 lên tới 311 tỷ đô la chỉ riêng năm 2004, một dòng lũ thanh khoản toàn cầu có sức mạnh đè bẹp mọi nỗ lực kéo lãi suất dài hạn lên cao từ phía Fed.

Đây chính là bối cảnh của điều mà Greenspan gọi là “câu đố khó hiểu” (conundrum) trong lần điều trần trước Quốc hội vào tháng 2/2005.

Kể từ tháng 6/2004, Fed đã tăng lãi suất liên bang thêm 150 điểm cơ bản, thế nhưng lãi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm gần như không nhúc nhích. Cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ, vốn hoạt động ăn khớp trong những đợt thắt chặt trước đây năm 1986, 1994 và 1999, đột nhiên bị phá vỡ.

Trung Quốc và các ngân hàng trung ương châu Á đang mua trái phiếu Mỹ với tốc độ đủ để vô hiệu hóa phần lớn nỗ lực thắt chặt từ phía Fed.

Hậu quả trực tiếp là: dù Fed tăng lãi suất ngắn hạn, lãi suất thế chấp nhà vẫn ở mức thấp vì nó neo theo lãi suất dài hạn. Bong bóng bất động sản tiếp tục phình to. Greenspan rời ghế Chủ tịch Fed vào ngày 31/1/2006, đúng lúc bong bóng nhà đất vừa đạt đỉnh. Hai năm sau, thế giới chứng kiến hậu quả của nó.

Sự sụp đổ, lời thừa nhận và câu hỏi lịch sử để lại

Cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2009 phủ bóng tối lên toàn bộ di sản của Greenspan và làm đảo lộn hoàn toàn vị thế của ông trong mắt dư luận. Người từng được ví như thần thánh bỗng trở thành đối tượng của những chỉ trích dữ dội nhất trong giới kinh tế học.

Các nhà phê bình chỉ ra một chuỗi quyết định đã góp phần tạo điều kiện cho thảm họa này.

Năm 1999, Greenspan ủng hộ mạnh mẽ việc thông qua Đạo luật Gramm-Leach-Bliley, qua đó bãi bỏ Đạo luật Glass-Steagall năm 1933, một đạo luật được thiết kế sau cuộc Đại Suy thoái để phân tách ngân hàng thương mại và ngân hàng đầu tư.

Việc dỡ bỏ rào cản này, theo giới phân tích kinh tế, đã cho phép các tổ chức tài chính đặt cược rủi ro bằng tiền gửi của khách hàng thông thường, từ đó hình thành các tập đoàn tài chính khổng lồ “too big to fail”, buộc chính phủ phải cứu trợ bằng tiền thuế của người dân khi khủng hoảng nổ ra.

Nghiêm trọng hơn, Greenspan đã phủ quyết những nỗ lực của bà Brooksley Born, Chủ tịch Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Kỳ hạn (CFTC), muốn đưa thị trường hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng (credit default swap) vào khuôn khổ giám sát minh bạch.

Chính những công cụ tài chính phái sinh không được kiểm soát này đã biến những khoản vỡ nợ thế chấp ban đầu thành một vụ nổ dây chuyền xuyên qua toàn bộ hệ thống ngân hàng toàn cầu vào năm 2008.

Trước Quốc hội Mỹ vào tháng 10/2008, Greenspan thừa nhận thẳng thắn: ông đã tìm thấy “một lỗ hổng trong hệ tư tưởng của mình.” Ông từng tin rằng các ngân hàng, vì tự bảo vệ lợi ích cổ đông, sẽ không chấp nhận rủi ro thái quá mà không cần sự giám sát từ bên ngoài, nhưng thực tế đã chứng minh ông sai.

Đây là một trong những thừa nhận công khai hiếm có của một quan chức có ảnh hưởng ở tầm cỡ đó về sai lầm tư duy nền tảng sau một cuộc khủng hoảng.

Dẫu vậy, không ít nhà kinh tế giữ quan điểm thận trọng hơn khi đánh giá.

Stephen Oliner, cựu quan chức cấp cao của Fed, nhận xét: “Sự thần thánh hóa ông trước khủng hoảng thực ra chưa bao giờ xứng đáng, nhưng sự chỉ trích gay gắt sau đó cũng chưa hoàn toàn công bằng.”

Cuộc khủng hoảng 2008 nổ ra vì nhiều nguyên nhân đan xen, trong đó có sự giám sát lỏng lẻo của cả hệ thống, tâm lý tham lam lan tràn trên Phố Wall và sự thất bại của các mô hình định giá rủi ro. Greenspan là một phần của bức tranh đó, không phải toàn bộ bức tranh.

Bóng hình Greenspan trong chính sách tiền tệ 2026

Greenspan qua đời vào đúng thời điểm tên tuổi ông đang được gợi lại nhiều nhất kể từ cuộc khủng hoảng 2008. Điều đó không phải ngẫu nhiên và mang ý nghĩa sâu sắc hơn nhiều so với một sự trùng hợp về thời điểm.

Ngày 22/5/2026, Kevin Warsh được tuyên thệ nhậm chức Chủ tịch Fed trong Phòng Đông của Nhà Trắng, trở thành người đầu tiên được làm lễ nhậm chức tại đây kể từ thời Greenspan. Trong bài phát biểu nhậm chức, Warsh không giấu ý định noi gương người tiền nhiệm huyền thoại:

“Tôi biết năm người tiền nhiệm trong công việc này, một số khá thân thiết. Nhưng Chủ tịch Greenspan là người đầu tiên cho tôi biết và chỉ cho tôi thấy những yêu cầu của vai trò này. Giống như Alan, tôi có ý định đảm nhận vị trí Chủ tịch với năng lượng và mục đích.”

Tín hiệu này không chỉ mang tính nghi thức mà Warsh đã nhanh chóng hiện thực hóa cam kết đó bằng các hành động cụ thể.

Tại cuộc họp FOMC tháng 6/2026, thông cáo chính sách của Fed được rút ngắn từ 341 chữ dưới thời Powell xuống còn 132 chữ. Warsh thiết lập năm nhóm công tác nghiên cứu cải cách toàn diện Fed, từ chính sách truyền thông, bảng cân đối kế toán đến việc ứng dụng dữ liệu tư nhân thời gian thực thay cho số liệu chính phủ chậm trễ.

Nhà kinh tế Jeffrey Roach của LPL Financial nhận định: “Chúng ta đang quay trở lại thời đại của Alan Greenspan, khi các thông cáo được cố tình thu gọn, mơ hồ và tập trung vào hành động, không phải lý giải.”

Đây là sự đảo chiều đáng chú ý, bởi vì kể từ cuộc khủng hoảng 2008, Fed đã di chuyển theo hướng ngày càng minh bạch hơn với thị trường: từ chỗ không có họp báo, đến họp báo sau mỗi cuộc họp thứ hai, rồi sau mỗi cuộc họp. Warsh đang bẻ lái con tàu đó về hướng ngược lại và lấy Greenspan làm hình mẫu.

Song điều đáng chú ý hơn là cách Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đang dùng tên Greenspan như một luận chứng cho chính sách tiền tệ hiện tại.

Trong bài phát biểu ngày 8/1/2026 trước Câu lạc bộ Kinh tế Minnesota, Bessent tuyên bố: “Nhạc trưởng với tư duy cởi mở, cựu Chủ tịch Fed Alan Greenspan, đã kháng cự việc tăng lãi suất sớm trong thời kỳ bùng nổ công nghệ những năm 1990, và lịch sử đã chứng minh ông đúng.”

Lập luận của Bessent là: cũng như internet trong thập niên 1990 đã thúc đẩy năng suất lao động đủ để kiềm chế lạm phát bất chấp tăng trưởng mạnh, làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày nay đang làm điều tương tự, và vì vậy Fed không nên vội vã, mà phải “giữ tâm trí cởi mở.”

Bản thân Warsh cũng chia sẻ luận điểm này, khi đã nhiều lần phát biểu rằng việc AI được phổ cập rộng rãi sẽ nâng cao năng suất, kiềm chế lạm phát và tạo dư địa để Fed cắt lãi suất, phản chiếu chính xác lý luận của Greenspan về “nền kinh tế mới” năm 1998-1999.

Lịch sử lặp lại hay chỉ là ảo tưởng tương đồng?

Câu hỏi này không chỉ mang tính hàn lâm, mà nó có hệ quả trực tiếp với thị trường tài chính toàn cầu và những người tham gia vào đó.

Có những điểm tương đồng thực sự đáng chú ý.

Vào những năm 1990, Greenspan nhận ra rằng năng suất lao động tăng nhanh hơn các mô hình kinh tế truyền thống dự báo, cho phép nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn mà không sinh ra lạm phát. Ông đã đúng về điều đó. Ngày nay, nếu AI thực sự khuếch đại năng suất ở quy mô đủ lớn và đủ nhanh, cùng một logic sẽ áp dụng được, và luận điểm của Bessent cùng Warsh sẽ có cơ sở.

Nhưng có những khác biệt cơ bản mà bất kỳ sự so sánh nào cũng không thể bỏ qua.

Thứ nhất, môi trường lạm phát của năm 2026 khác hoàn toàn so với thập niên 1990. Toàn cầu hóa, một trong những động lực giảm lạm phát mạnh nhất của thời đại Greenspan, đang đảo chiều khi các chuỗi cung ứng được tái cấu trúc và thuế quan leo thang. Xung đột tại Iran đã đẩy giá năng lượng tăng đột biến và gây áp lực lên lạm phát từ đầu năm 2026.

Thứ hai, cuộc họp FOMC tháng 6/2026 cho thấy 9 trong số 18 quan chức Fed hàng đầu dự báo ít nhất một đợt tăng lãi suất trong năm 2026, một tín hiệu hoàn toàn khác với kịch bản “nước chảy êm đềm” mà phe ủng hộ Greenspan đang vẽ ra. Fed hiện giữ lãi suất ở mức 3,5-3,75%, đã phát tín hiệu khả năng tăng thêm, chứ không phải giảm.

Thứ ba, và đây là điều có lẽ quan trọng nhất từ góc độ phân tích dòng tiền: “Greenspan Put” của thập niên 1990-2000 đã tạo ra một vòng xoáy bong bóng chuyển tiếp, từ bong bóng cổ phiếu sang bong bóng nhà đất, mà hậu quả cuối cùng phải mất nhiều năm và hàng nghìn tỷ đô la tài sản của người dân toàn cầu để giải quyết.

Câu hỏi là liệu chính sách nới lỏng hiện tại, nếu tiếp tục, có đang tạo ra một vòng xoáy tương tự không, và lần này nó sẽ xuất hiện ở tài sản nào.

Tại Hội nghị Câu lạc bộ Kinh tế New York hôm 24/6/2026, chính Bessent cũng đề cập đến tên Greenspan trong bối cảnh AI khi khẳng định rằng cơn bùng nổ AI với các siêu dự án của Meta, Google và nhiều tập đoàn khác có thể nhân đôi năng suất, giống như internet đã làm trong thập niên 1990.

Đây là một vụ cược lớn, và như lịch sử đã chứng minh, những khoảng cược lớn dù đúng về hướng vẫn có thể tạo ra những hậu quả ngoài ý muốn nếu được khuếch đại bởi đòn bẩy và sự lạc quan thái quá.

Hàm ý với thị trường Forex và dòng vốn toàn cầu

Đối với các nhà giao dịch ngoại hối và nhà đầu tư theo dõi dòng tiền toàn cầu, sự kiện Greenspan qua đời và sự trỗi dậy của “triết lý Greenspan” trong chính sách tiền tệ 2026 mang những hàm ý cụ thể và thực tiễn.

Về tính minh bạch của Fed và biến động thị trường: Greenspan nổi tiếng với lối phát biểu mơ hồ có chủ ý mà giới tài chính gọi là “Fedspeak,” và ông từng thẳng thắn thừa nhận đây là chiến thuật để tránh di chuyển thị trường không chủ ý. Warsh đang tái áp dụng nguyên tắc tương tự qua việc cắt giảm thông cáo và thu hẹp định hướng tương lai.

Theo Axios, điều này có nghĩa là các nhà giao dịch sẽ có ít thông tin hơn để định hướng giữa dữ liệu kinh tế tuần này và hướng đi của lãi suất, dẫn đến biến động bất ngờ lớn hơn trên thị trường ngoại hối mỗi khi có cuộc họp FOMC.

Về đồng đô la và dòng vốn quốc tế: nếu luận điểm “AI đẩy năng suất, hạ lạm phát” của Bessent và Warsh được thị trường chấp nhận rộng rãi và Fed giữ hoặc cắt lãi suất, USD có thể đối mặt với áp lực giảm giá so với các đồng tiền của những nền kinh tế có lãi suất tương đối cao hơn.

Ngược lại, nếu lạm phát bám rễ và buộc Fed phải tăng lãi suất như nửa trong FOMC đang cảnh báo, đây sẽ là kịch bản dẫn đến USD mạnh hơn và tạo ra những chuyển dịch lớn trên các cặp tiền tệ chính.

Về rủi ro đạo đức và kỳ vọng thị trường: “Greenspan Put” đã tạo ra thế hệ nhà đầu tư quen với việc Fed luôn sẵn sàng cứu trợ khi tài sản lao dốc.

Câu hỏi hiện nay là liệu thị trường có đang hình thành kỳ vọng tương tự với Warsh không, và nếu kỳ vọng đó bị phá vỡ, những đợt tháo chạy vốn đột ngột sẽ tác động thế nào đến các đồng tiền của thị trường mới nổi và các giao dịch carry trade đang được xây dựng dựa trên giả định về sự ổn định chính sách của Fed.

Từ góc nhìn lịch sử thị trường ngoại hối, mỗi lần chính sách tiền tệ Mỹ chuyển hướng đột ngột, từ “Greenspan Put” năm 1998 đến đợt tăng lãi suất bất ngờ năm 1994 hay đợt nới lỏng mạnh 2001-2003, đều kéo theo những đợt tái định vị lớn trên thị trường ngoại hối toàn cầu.

Giai đoạn hiện tại, với một Chủ tịch Fed mới công khai học theo Greenspan nhưng lại đứng trước môi trường lạm phát và địa chính trị hoàn toàn khác, tạo ra sự bất định đáng kể mà người giao dịch forex cần cân nhắc cẩn thận trong mọi quyết định quản lý rủi ro.

“Nhạc trưởng” ra đi, nhưng bản nhạc vẫn còn đó

Alan Greenspan không phải là người hoàn hảo, và di sản của ông không phải là một câu chuyện thuần tốt hay thuần xấu. Đó là câu chuyện của một con người thông minh xuất chúng, hành động dựa trên những hiểu biết tốt nhất của thời đại, nhưng cũng bị ràng buộc bởi những giả định triết học và những giới hạn của mô hình kinh tế học mà ông tin tưởng suốt nhiều thập kỷ.

Điều đáng suy nghĩ là trong bối cảnh năm 2026, tên tuổi Greenspan đang được dùng như một tấm gương soi để định hình chính sách tiền tệ của nền kinh tế lớn nhất thế giới một lần nữa. Câu hỏi mà các nhà kinh tế, nhà đầu tư và nhà quản lý rủi ro toàn cầu đang đặt ra là liệu bài học đúng từ Greenspan, phần về năng suất, tăng trưởng không lạm phát và sự kiên nhẫn của ngân hàng trung ương, có đang được áp dụng đúng cách hay không. Hoặc liệu những gì đang hình thành lại chỉ là sự tái diễn của những sai lầm cũ trong bộ áo công nghệ mới của AI.

Lịch sử không bao giờ lặp lại hoàn toàn, nhưng nó thường vần điệu. Năm 1998, không ai đoán được rằng gói cứu trợ LTCM sẽ thổi bùng một bong bóng to hơn ngay sau đó. Năm 2001, không ai tiên lượng rằng việc Trung Quốc gia nhập WTO sẽ khóa chặt lãi suất dài hạn của Mỹ và tiếp nhiên liệu cho khủng hoảng 2008. Câu hỏi quan trọng nhất của năm 2026 vẫn còn để ngỏ: liệu những hiệu ứng phụ của chính sách hôm nay, dù được biện minh bằng những luận điểm hợp lý, có đang âm thầm tạo ra mầm mống của cuộc biến động tiếp theo mà chúng ta sẽ chỉ nhận ra khi đã quá muộn?

Đó là câu hỏi mà ông Greenspan suốt đời không hoàn toàn trả lời được. Và có lẽ, câu trả lời thực sự sẽ không đến từ lý thuyết, mà chỉ lộ ra khi thị trường phán xét.

Nếu bạn đang theo dõi các quyết định chính sách tiền tệ của Mỹ và muốn hiểu rõ hơn về mức độ uy tín của các sàn môi giới forex đang hoạt động trong bối cảnh thị trường đầy biến động này, WikiFX cung cấp cơ sở dữ liệu tra cứu thông tin sàn môi giới toàn cầu miễn phí, giúp bạn đưa ra quyết định giao dịch có căn cứ hơn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Alan Greenspan là ai và điều gì làm ông trở nên quan trọng trong lịch sử kinh tế?

Alan Greenspan (1926-2026) là Chủ tịch thứ 13 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, điều hành Fed từ năm 1987 đến 2006 qua năm nhiệm kỳ dưới bốn đời tổng thống. Ông được coi là người điều hướng nền kinh tế Mỹ qua giai đoạn tăng trưởng liên tục dài nhất lịch sử (1991-2001), nhưng cũng bị chỉ trích vì những chính sách góp phần tạo nền cho cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.

“Greenspan Put” là gì và tại sao nó còn ảnh hưởng đến nay?

“Greenspan Put” mô tả niềm tin của thị trường rằng Fed dưới thời Greenspan sẽ luôn cắt lãi suất hoặc bơm thanh khoản để cứu thị trường tài sản khi giảm mạnh, giống như một hợp đồng quyền chọn bán (put option) bảo vệ nhà đầu tư khỏi thua lỗ. Kỳ vọng này tạo ra “đạo đức rủi ro”: khi biết sẽ được cứu trợ, nhiều tổ chức tài chính chấp nhận đòn bẩy và rủi ro quá mức, điều đó lại làm tăng nguy cơ bất ổn hệ thống trong dài hạn.

“Conundrum” của Greenspan là gì và liên quan thế nào đến bong bóng nhà đất?

Năm 2005, Greenspan gọi là “conundrum” (câu đố khó hiểu) hiện tượng: dù Fed tăng lãi suất ngắn hạn 150 điểm cơ bản, lãi suất trái phiếu kho bạc 10 năm vẫn không tăng. Nguyên nhân chính là Trung Quốc và các ngân hàng trung ương châu Á mua trái phiếu Mỹ với quy mô cực lớn sau khi Trung Quốc gia nhập WTO năm 2001. Lãi suất dài hạn thấp khiến lãi vay thế chấp nhà ở tiếp tục rẻ, tiếp tục tiếp nhiên liệu cho bong bóng bất động sản cho đến khi nó vỡ vào năm 2007-2008.

Di sản của Greenspan ảnh hưởng thế nào đến chính sách Fed hiện tại năm 2026?

Chủ tịch Fed Kevin Warsh (nhậm chức tháng 5/2026) công khai lấy Greenspan làm hình mẫu, thu hẹp thông cáo FOMC và rút bỏ định hướng tương lai theo phong cách “Fedspeak.” Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent viện dẫn thành công của Greenspan trong thập niên 1990 để lập luận rằng AI sẽ tạo ra cùng hiệu quả năng suất như internet, và Fed không nên vội vã tăng lãi suất.

Greenspan có thừa nhận sai lầm không và ông bị đánh giá thế nào sau khủng hoảng 2008?

Có. Tháng 10/2008, tại phiên điều trần trước Quốc hội Mỹ, Greenspan thừa nhận ông tìm thấy “một lỗ hổng trong hệ tư tưởng của mình,” rằng ông đã sai khi tin các ngân hàng sẽ tự điều chỉnh rủi ro mà không cần giám sát chặt chẽ. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lưu ý rằng cuộc khủng hoảng 2008 là kết quả của nhiều yếu tố đồng thời, không chỉ riêng chính sách của Greenspan, và những chỉ trích dành cho ông, dù có cơ sở, đôi khi bị thổi phồng quá mức.